Limassol Times

Η ΛΕΜΕΣΟΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ

Καρναβάλι Λεμεσού: Από το 19ο αιώνα μέχρι σήμερα

Το Λεμεσιανό Καρναβάλι αποτελεί το πιο δημοφιλές καρναβάλι της Κύπρου! Αποτελεί την παλαιότερη και την πιο δημοφιλή λαϊκή γιορτή της πόλης και παρόλο που η παράδοση της απόκριας εντοπίζεται σε ολόκληρη την κυπριακή επικράτεια, στη Λεμεσό με την πάροδο του χρόνου ταυτίστηκε με την πόλη και μετατράπηκε σε αναπόσπαστο μέρος της ιδιαίτερης της ταυτότητας και κουλτούρας. 

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και καρναβαλιστή, Γιώργο Ταλιαδώρο Τέμπλαρ: «Καμιά πόλις δεν μπορεί να συναγωνιστή στα καρναβάλια την Λεμεσόν. Κάθε απόπειρα συναγωνισμού απέτυχε παταγωδέστατα, έτσι μας έμειναν ως προνόμιον τα καρναβάλια και γι’ αυτό από άκρου σ’ άκρου της Κύπρου μαζεύονται στην πόλιν μας για να γλεντήσουν τες εύθυμες ημέρες των καρναβαλιών». Για τον χαρακτήρα των κατοίκων της Λεμεσού, καθώς και για την κλίση τους στο γλέντι, την διασκέδαση και το Καρναβάλι μας διαφωτίζει και ένα άρθρο του Νίκου Δ. Αγγελούδη: «Καμιά πόλις του νησιού μας δεν μπορεί να ξεπεράση την Λεμεσόν στο γλέντι της εορτής του Καρναβάλου, διότι ο Λεμεσιανός έχει κληρονομήσει αυτό το γλέντι από τους γονιούς του και συνεχίζει με αμείωτον ενθουσιασμόν και πίστιν προς τα χαρακτηριστικά αυτά. Ιδίως κατά τα βράδυα, στα κέντρα αμφίεσιν άμεμπτον, γλέντι, χορό, μεθύσι, δηλαδή τόχει ο Λεμεσιανός μέσα στο αίμα του να γλεντά σε κάθε του εκδήλωσι, αλλά το αποκορύφωμα του γλεντιού του είναι κατά την εορτήν του Καρναβάλου, η οποία πολύ ορθώς oνομάσθη «Γιορτή της Λεμεσού».

Καρναβάλι Λεμεσού 2016

Καρναβάλι Λεμεσού 2016

Η πορεία του Καρναβαλιού στο χρόνο  

Παρόλο που ο εορτασμός των Αποκριών ως έθιμο απαντάται στην Κύπρο από την εποχή του Μεσαίωνα (Φραγκική και Βενετική περίοδος), στην πόλη της Λεμεσού θα αρχίσει να σημειώνει αξιοσημείωτη ανάπτυξη κατά τα νεότερα χρόνια και συγκεκριμένα στις αρχές της Βρετανικής περιόδου (τέλη 19ου αιώνα). Το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο, αφού οφείλεται στην οικονομική άνοδο που καταγράφει η πόλη τη συγκεκριμένη περίοδο, αλλά και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που ανέπτυξαν με τον καιρό οι κάτοικοί της: τον ευχάριστο και ενθουσιώδη χαρακτήρα τους, την έφεση τους στις τέχνες, τη σάτιρα, το χορό και το τραγούδι, καθώς και στην αγάπη τους για το γλέντι και τη διασκέδαση.

Παρόλα αυτά, η ανάπτυξη του Καρναβαλιού δεν οφειλόταν μόνο στα τοπικά χαρακτηριστικά των κατοίκων της Λεμεσού, αλλά και στις άοκνες προσπάθειες που κατέβαλαν για πολλά χρόνια επώνυμοι και ανώνυμοι πολίτες, καθώς και οι Δημοτικές και Κυβερνητικές Αρχές. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Γιώργος Ταλιαδώρος Τέμπλαρ «Την παράδοση αυτή εδημιούργησαν και εκαλλιέργησαν όχι μόνο οι απλοί άνθρωποι του λαού, αλλά και διαπρεπείς Δήμαρχοι, ένας [Χριστόδουλος] Σώζος, ένας Αραούζος, Χρ. Χατζηπαύλος, Αλέκος Ζήνων και άλλοι. Την εκράτησαν με τα δόντια των εκλεκτοί Πολιτευταί, Δημοσιογράφοι ως οι αείμνηστοι Ν. Κλ. Λανίτης, Μ. Φραγκούδης και Πρόεδροι Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων που εγίνοντο μάσκες με τους μαθητές των και που έπαιρναν με άρματα των πάντοτε τα πρώτα βραβεία».

Κατά τη διάρκεια της πολύχρονη πορείας του το Καρναβάλι της Λεμεσού, πριν ακόμα εξελιχθεί σε αστικό φαινόμενο (αρχές 20ου αιώνα) κύρια χαρακτηριστικά του ήταν ο αυθορμητισμός και η λαϊκή διάθεση για γλέντι. «Όλα τα σπίτια για παράδειγμα, πλούσια και φτωχά ήσαν ανοικτά για τους μασκαράδες κι οι φιλικές επισκέψεις από σπίτι σε σπίτι ήταν στην ημερήσια διάταξη. Και τες Κυριακάδες ύστερα από ένα τρικούβερτο φαγοπότιον ντυννόντουσαν όλοι σχεδόν μάσκες, έμπαινναν στις άμαξες ή σχημάτιζαν ομάδες και κατέκλυζαν τους κεντρικούς δρόμους και τες Πλατείες της πόλης, δια να συνεχίσουν το τραγούδιν, τον χορό και τα πειράγματα τους, που πολλές φορές ήσαν τόσο πετυχημένα που έκαμναν τον κόσμο να γελά για μέρες».

Την εποχή εκείνη, οι διασκεδάσεις ήταν ακόμα απλές και παραδοσιακές, με μπόλικο φαγοπότι, κυπριακούς χορούς και τραγούδια, καθώς και μεταμφιέσεις αυτοσχέδιες και της τελευταίας στιγμής, αφού οι άνθρωποι, λόγω της φτώχειας αλλά και της έλλειψης έτοιμων κοστουμιών, μασκαρεύονταν χρησιμοποιώντας ό,τι πρόχειρο ρούχο ή άλλο υλικό διέθεταν στα σπίτια τους.

Καρναβάλι Λεμεσού - Οι Θεοί του Ολύμπου 1967

Καρναβάλι Λεμεσού – Οι Θεοί του Ολύμπου 1967

Ωστόσο, η έναρξη της Βρετανικής περιόδου θα σηματοδοτήσει μια εποχή ριζικών αλλαγών, λόγω της στενότερης πλέον επαφής του νησιού με τη δυτική Ευρώπη μέσα από την οποία το Λεμεσιανό Καρναβάλι εμπλουτίζεται με την εισαγωγή καινοτόμων, νεωτερίζοντων και δυτικότροπων στοιχείων, όπως οι ευρωπαϊκού τύπου χοροί, οι μαντολινάτες, οι καντάδες, οι μασκαράτες με ευρωπαϊκά θέματα, οι καλλιτεχνικές μεταμφιέσεις από εξειδικευμένες μοδίστρες, καθώς και τα άρματα με νέες τεχνικές και θεματολογία.

Κατά τη διάρκεια της ενδιαφέρουσας πορείας και ιστορίας του Καρναβαλιού, οι καντάδες και τα καρναβαλίστικα τραγούδια θα επενδύσουν σε μεγάλο βαθμό τις περισσότερες εκδηλώσεις.

Συγκεκριμένα η καντάδα, ένα ελληνικό είδος, με εμφανείς ιταλικές και δυτικές επιδράσεις, έχει τις ρίζες της στα Επτάνησα του περασμένου αιώνα, είναι συνήθως τρίφωνη ή τετράφωνη με απλή μελωδία και συνοδεύεται από κιθάρες και μαντολίνα. Από τα μέσα ήδη του 19ου αιώνα η Κύπρος θα δεχτεί επιδράσεις τόσο από την Επτανησιακή, όσο και από την Αθηναϊκή καντάδα.

Πως όμως θα συνδεθεί το μουσικό αυτό είδος με το Λεμεσιανό Καρναβάλι;

Με την έναρξη της Αγγλικής και το τέλος της Οθωμανικής περιόδου οι Κύπριοι θα αρχίσουν να ενστερνίζονται νέους Ευρωπαϊκούς και Δυτικούς τρόπους διασκέδασης έξω από το πλαίσιο των διαφόρων θρησκευτικών εορτασμών και των τελετών μετάβασης. Ως εκ τούτου σύντομα θα κάνουν την εμφάνιση του και τα ευρωπαϊκά μουσικά ακούσματα. Μέσα σε αυτό το κλίμα οι Επτανησιακές και Αθηναϊκές καντάδες θα εισαχθούν στην Κύπρο και θα βρουν πρόσφορο έδαφος στα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα στη Λεμεσό όπου θα συνδεθούν σταδιακά με τους εορτασμούς του Καρναβαλιού. Αρχικά δημιουργούνται διάφορες παρέες, ομάδες γλεντζέδων τραγουδιστών που, αν και τραγουδούν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, την περίοδο του καρναβαλιού έχουν την τιμητική τους. Γύρω στα μέσα του 20ου αιώνα ξεκινά και η επίσημη συμμετοχή των Κανταδόρων στο Καρναβάλι, ενώ εμφανίζονται στις εκδηλώσεις και διάφορα καρναβαλίστικα ή κανταδόρικα τραγούδια που υμνούν την Λεμεσό, τις χαρές της ζωής, τη διασκέδαση και φυσικά το Καρναβάλι! Τα περισσότερα από αυτά αποτελούνταν από στίχους γραμμένους από ντόπιους, συχνά πάνω σε ήδη υπάρχουσες δυτικές μελωδίες και άλλοτε με νέες μελωδίες και στίχους από ντόπιους μουσικούς και στιχουργούς. Τα καρναβαλίστικα αυτά τραγούδια, μαζί με τις παλιές ελληνικές καντάδες τραγουδιούνται έκτοτε από τις ομάδες κανταδόρων μέχρι και σήμερα, προσδίδοντας στο Καρναβάλι ρομαντισμό, αισθησιασμό, αλλά κυρίως μια γερή δόση νοσταλγίας για το παρελθόν, καθώς και για τα παλιά Καρναβάλια.

Κανταδόροι Λεμεσού - Γιωργαλλέτοι 1953

Κανταδόροι Λεμεσού – Γιωργαλλέτοι 1953

Πως γεννήθηκε και πως γιορτάζεται το Καρναβάλι

Οι ρίζες του Καρναβαλιού είναι πάρα πολύ βαθιές και στενά συνδεδεμένες με την ιστορία του Ελληνισμού, φαίνεται δε πως σαν γιορτή έχει σχέση με την αρχαιότητα, τα αρχαία Διονύσια κατά τα οποία γίνονταν οι δραματικοί αγώνες των τριών κορυφαίων της εποχής, των τραγικών μορφών της ιστορίας μας, Αισχύλου, Σοφοκλή και Ευριπίδη.

 

Αν προστρέχαμε στο παρελθόν θα βλέπαμε πως οι Ρωμαίοι παρέλαβαν από τους ‘Ελληνες τις γιορτές του Καρναβαλιού, γιορτάζοντας έτσι τα Σατουρνάλια, δηλαδή τα Κρόνια που ήταν γι’ αυτούς ο θεός – προστάτης της σποράς. Στη μεγάλη αυτή γιορτή των Ρωμαίων, το φαγοπότι και οι αμφιέσεις ήταν σε πρώτη διάταξη.

Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους τα Καρναβάλια γιορτάζονταν με κάποιες παραλλαγές, σε αυτά δε δεν λαμβάνονταν υπόψη οι συμβατικοί, κοινωνικοί περιορισμοί, οι οποίοι ίσχυαν σε όλες τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου.

Συνοπτικά οι Αποκριές διατηρούν από την αρχαιότητα ένα όχι απλώς εύθυμο, αλλά ενθουσιαστικό χαρακτήρα, πρόκειται για μια κινητοποίηση της ευθυμίας και του μεγάλου κεφιού από όλες τις μάζες του πληθυσμού και σε κάθε χώρα του κόσμου. Ιδιαίτερα για μας τους ‘Ελληνες είναι μια γιορτή όχι συνηθισμένη, αλλά αντίθετα θα λέγαμε στενά συνδεδεμένη με τη θρησκεία μας. Γι’ αυτό ακριβώς και απωθήσαμε τις εκδηλώσεις της αρχαίας Αποκριάς, διατηρώντας όμως ατόφια, όλα τα υπόλοιπα στοιχεία της.

Περιγράφοντας το Καρναβάλι οι πρόγονοι μας έλεγαν ότι τα πρωτεία διατηρούσε η Ρώμη, αργότερα στο προσκήνιο βρέθηκε η Βενετία, ακολούθησε η Νίκαια και η Πάτρα, για να καταλήξουμε στο Ρίο και στη μικρή μας Κύπρο.

Στη Βενετία άνδρες, γυναίκες, παιδιά ήταν στο διάστημα της Αποκριάς μεταμφιεσμένεοι όπου και αν πήγαιναν, όπου και αν βρίσκονταν. Ο πατρίκιος (Ρωμαίος ευγενής πολίτης) κατέβαινε στο επίπεδο του αστού, ο λαϊκός ανέβαινε σε εκείνο του πατρίκιου, ο πλούσιος γινόταν ισότιμος του επαίτη (ζητιάνος) και ο ευπατρίδης (αριστοκράτης) του χειρώνακτου (εργάτη). Η προσωπιδοφορία στη Βενετία άρχιζε από τη Δευτέρα των Χριστουγέννων και διαρκούσε μέχρι την Πέμπτη, της τελευτίας εβδομάδας της Αποκριάς.

Κατά το μεσαίωνα στη Γαλλία γελωτοποιοί με μάσκες στα πρόσωπα έπαιρναν μέρος σε διάφορες εκδηλώσεις τις οποίες επιχορηγούσαν ακόμη και οι εκκλησιαστικές αρχές. Λέγεται μάλιστα ότι κάποιος αρχιεπίσκοπος το 1308 “δάνεισε” τα ιερατικά του άμφια σε γελωτοποιό, ο οποίος υποδύθηκε το ρόλο του Αρχιεπισκόπου. Επίσης αναφέρεται ότι μερικοί Αρχιεπίσκοποι και άλλοι Ιερωμένοι αφαιρούσαν τα άμφια τους και φορούσαν τη στολή του γελωτοποιού, πράγμα που εκείνη την εποχή ήταν κάτι που αν περιήρχετο σε γνώση της εκκλησίας, σίγουρα θα δημιουργούσε σκάνδαλο.

Από πολλά χρόνια τώρα το Καρναβάλι γιορτάζεται σε όλα τα μέρη του κόσμου με την ίδια διάθεση και ενδιαφέρον από όλους τους ανθρώπους. Πιο γνωστά σε όλους μας είναι τα Καρναβάλια της Βενετίας, της Νίαιας, της Πάτρας και ασφαλώς του Ρίο που κατέχει αυτή τη στιγμή τα σκήπτρα, αφού εκεί η ατμόσφαιρα που δημιουργείται τις μέρες του Καρναβαλιού είναι πανοραμική, φαντασμαγορική και δικαιολογημένα αλησμόνητη.

Το Καρναβάλι της Λεμεσού είναι όπως και να το κάνουμε μια γιορτή που την περιμένουμε όλοι με αγωνία και πολλή λαχτάρα. ‘Αρχισε από παλιά να γιορτάζεται οργανωμένα, όταν ομάδες γλεντζέδων από όλα τα κοινωνικά στρώματα της πόλης διοργάνωναν στα σπίτια τους συγκεντρώσεις με μοναδικό στόχο τη διασκέδαση. Και όταν το κρασί τους άναβε το κέφι, κατά δεκάδες έβγαιναν στους δρόμους για να οργανώσουν αυτοσχέδιες παρελάσεις με γαϊδούρια, άμαξες, καρότσες και ποδήλατα.

Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής ένιωθαν απέραντη ικανοποίηση να βλέπουν συνανθρώπους τους ντυμένους μάσκες να σατιρίζουν πράγματα, άτομα και καταστάσεις που είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με την καθημερινή ζωή και την τότε πραγματικότητα.

Αυτού του είδους οι καρναβαλίστικες εκδηλώσεις θα μπορούσαμε να λέγαμε πως χάθηκαν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό με το πέρασμα του χρόνου, εξαιτίας κυρίως του αδυσώπητου νόμου της εξέλιξης και με τις ευκαιρίες που δίνονται για συνεχή 24ωρη διασκέδαση σε κλειστούς, αλλά και ανοικτούς χώρους. Οι άνθρωποι είναι γεγονός πως άλλαξαν σήμερα, ο τρόπος ζωής τους διαφοροποιήθηκε, ακολούθησε με δυο λόγια το σκληρό δρόμο της μηχανικής προόδου, ενώ ο ρομαντισμός έκανε μια σημαντική οπισθοχώρηση.

Φυσικά το Καρναβάλι συνεχίστηκε και θα συνεχιστεί δια μέσου των αιώνων, πέτυχε σίγουρα να γίνει πιο εντυπωσιακό, πιο φανταχτερό και γενικά οι όλες εκδηλώσεις του οργανώνονται πια μέσα στο αντίστοιχο πνεύμα της εποχής. Οι σημερινές κοινωνικές συνθήκες με τα μεγάλα προβλήματα και τις έγνοιες έκαναν τον άνθρωπο να χάσει κάπως την παλιά του διάθεση και το χιούμορ, το οποίο πάντα τον χαρακτήριζε. Γι’ αυτό και το Καρναβάλι παρουσιάζεται σήμερα με περισσότερες ομάδες και άρματα που έχουν μεγαλύτερο καλλιτεχνικό, παρά σατιρικό χαρακτήρα.

‘ Ενα μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία του Λεμεσιανού Καρναβαλιού είναι παραδεκτό από όλους ότι έπαιζαν πάντα οι Κανταδόροι με τις κιθάρες, και τα μαντολίνα τους. Που γύριζαν τους δρόμους με τα πόδια, στεκόντουσαν κάτω από τα μπαλκόνια των συμπολιτών τους και με τις καντάδες τους μάγευαν νέες και γέρους, άνδρες και παιδιά. Σήμερα η πόλη μεγάλωσε, οι αποστάσεις έγιναν ατέλειωτες, όμως οι Κανταδρόμοι δεν εγκατέλειψαν την προσπάθεια τους. Γυρίζουν τους δρόμους ντυμένοι στα χρυσαφένια και πολύχρωμα κοτούμια τους, καθισμένοι πάνω στα μηχανοκίνητα άρματα τους, ή πεζοι κατά ομαδεςκαι μας ψυχαγωγούν, θυμίζοντας μας τις παλιές καλές εκείνες εποχές.

‘Οσο για τους χορούς αυτοί πια δεν γίνονται στα σπίτια και στις αίθουσες των κινηματογράφων, αλλά στα μεγάλα και απέραντα σαλόνια των ξενοδοχείων, γιατί απλούστατα αυτό απαιτεί η αλλαγή του τρόπου ζωής του σημερινού ανθρώπου.

Ο Δήμος Λεμεσού πάντα πρωτοπόρος, προσπάθησε από τα παλιά τα χρόνια να διατηρήσει και να συνεχίσει όσο περισσότερο μπορούσε τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο γιορτασμού των Καρναβαλιών. Χωρίς να φεισθεί κόπων, μόχθων και εξόδων, έστω και αν είχε να αντιμετωπίσει δύσκολους καιρούς και καταστάσεις που πέρασε και περνά μαζί με όλο τον κόσμο του νησιού μας.

Το Λεμεσιανό πνεύμα δεν πέθανε και δεν θα πεθάνει ποτέ, αντίθετα θα διατηρήσει ολοζώντανες μερικές από τις πιο πανάρχαιες συνήθειεα. Τα παιδιά της νεότερης γενιάς μας έμαθαν να αγαπούν και να προσμένουν το Καρναβάλι. Και από την αγάπη τους αυτή γεννήθηκε και η ιδέα, μοναδική στο είδος της για την καθιερωμένη πια στην πόλη μας μεγάλη παιδική παρέλαση. Που ξεκίνησε δειλά – δειλά με τη συμμετοχή μιας εκατοντάδας παιδιών για να φθάσει σήμερα τις χιλιάδες που με ωραίες ιδέες, πλούσια αμφίεση και πολύ κέφι κάνουν ακόμη και τους μεγάλους να τους παρακολουθούν με ενδιαφέρον, να τους καμαρώνουν και να τους χειροκροτούν.

Το Λεμεσιανό Καρναβάλι, όποια και αν είναι τα προβλήματα του, όσες δυσκολίες και αν βρίσκει στο δρόμο του , ζει και θα ζει πάντα, υπάρχει και θα υπάρχει για πάντα, γιατί αυτό μας δίδαξαν οι παλαιότεροι, γιατί αυτό διδάσκουμε και εμείς στους νεότερους.

karnavali2015

Πηγή: limassolmunicipal.com.cy

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ

To Top